Polska motoryzacja zyskała w latach 50. XX wieku unikalny symbol, jakim stała się Syrena. Ten dwudrzwiowy sedan, produkowany przez blisko trzy dekady, przeszedł długą drogę od pierwszych szkiców inżynierskich po seryjną produkcję w dwóch różnych fabrykach. Jego historia to opowieść o adaptacji technologicznej i przemysłowej w specyficznych warunkach gospodarczych PRL.
Początki projektu i pierwsze prototypy (1953–1957)
Geneza Syreny sięga 1953 roku, kiedy to oficjalnie rozpoczęto prace nad projektem tego modelu. Już w grudniu tego samego roku powstały pierwsze dwa prototypy, które stanowiły fundament przyszłej konstrukcji. Do marca 1955 roku Fabryka Samochodów Osobowych (FSO) zbudowała pięć prototypów oznaczonych jako Syrena 100. Po raz pierwszy publicznie pojazd ten został wystawiony na Targach Poznańskich w 1955 roku, co wywołało duże zainteresowanie.
Czy wiesz, że...? Początkowo polscy inżynierowie planowali, aby Syrena była napędzana czterosuwowym silnikiem o chłodzeniu powietrznym i posiadała samonośną karoserię. Ostatecznie jednak wybrano prostsze technologicznie rozwiązania.
Decydujący moment nastąpił w 1957 roku. W tym czasie Syrena została oficjalnie zaprezentowana, a 20 marca 1957 roku ruszyła seryjna produkcja modelu Syrena 100. Równolegle rozpoczęto próbne wytwarzanie egzemplarzy z ręcznie wybijanym metalowym kadłubem. W latach 1957–1972 samochody te powstawały w warszawskiej fabryce FSO.
Ewolucja modeli i technologiczne zmiany (1958–1966)
Wkrótce po starcie produkcji nastąpiła pierwsza modernizacja. W 1958 roku rozpoczęto wytwarzanie modelu Syrena 101, który uznawany jest za pierwszy właściwy model seryjny. Różnił się on między innymi innym typem gaźnika w stosunku do poprzednika. Dwa lata później, w 1961 roku, modele Syrena 102 i 102S zastąpiły wersję 101 na taśmie produkcyjnej.
Inżynierowie FSO eksperymentowali również z bardziej zaawansowanymi konstrukcjami, które jednak nie trafiły do seryjnej produkcji. W 1960 roku powstał prototyp Syreny Sport, wyposażony w sportową nadwoziową powłokę z tworzywa sztucznego oraz czterocylindrowy silnik typu boxer. Kolejnym ambitnym projektem był model 110, zaprezentowany w 1964 roku. Charakteryzował się on pierwszą kabiną typu hatchback oraz konstrukcją nośną nadwozia (unibody). Niestety, zarówno coupé Syrena Sport, jak i hatchback Syrena 110 (w wersji z 1966 roku) pozostały jedynie prototypami.
Ważnym kamieniem milowym w historii napędów była zmiana wprowadzona w 1965 roku, kiedy to Syrena otrzymała większy silnik trzycylindrowy. W latach 1965/1966 pojawił się również kolejny model seryjny, oznaczony jako Syrena 104. Wszystkie produkowane w tym okresie wersje były dwudrzwiowymi sedanami zasilanymi silnikami dwusuwowymi.
Przejście do Bielska-Białej i koniec produkcji (1972–1983)
W 1972 roku doszło do istotnej zmiany w lokalizacji produkcji. Wytwarzanie Syreny przeniesiono z Warszawy do Bielska-Białej, gdzie przejęła je Fabryka Samochodów Małolitrażowych (FSM). Produkcja trwała tam aż do 1983 roku, co zamknęło ponad trzydziestoletni cykl życia tej marki.
W ciągu lat wytwarzano wiele wariantów tego samochodu. Do najważniejszych modeli należały:
- Syrena 100 – pierwszy model seryjny z 1957 roku,
- Syrena 101 – pierwsza właściwa wersja produkcyjna z 1958 roku,
- Syrena 102 i 102S – modele wprowadzone w 1961 roku,
- Syrena 104 – wersja z lat 1965/1966,
- Syrena 103 – jeden z modeli produkowanych w późniejszych latach.
Najpopularniejszym modelem w historii marki uznawana jest Syrena 105. Mimo różnorodności oznaczeń, wszystkie wersje łączyły charakterystyczna konstrukcja dwudrzwiowego sedana oraz specyficzny dźwięk silnika. Początkowo pojazdy te napędzane były małymi, dwucylindrowymi silnikami dwusuwowymi, które z czasem uległy modernizacji, m.in. poprzez zwiększenie liczby cylindrów do trzech w późniejszych wersjach.